➤ Vincent van Heuven in het koeientaalproject

Onverwachts is Vincent van Heuven (prof. em. fonetiek) overleden (6 februari 2026). Onlangs e-mailde ik hem dat we uitgenodigd zijn om dit jaar colleges dierentaalkunde in Bern en in Sheffield te verzorgen binnen de colleges sociolinguïstiek, we plenaire sprekers zijn in Finland, onze abstracts geaccepteerd zijn voor het congres over taalvariatie in Europa (Iclave) in Lausanne en voor het Sociolinguistics Symposium in Fort Hare (Zuid-Afrika). Vincent antwoordde nog drie dagen voor zijn overlijden: “Het zat er wel een beetje in, dat met name de buitenlandse collega’s open zouden staan voor een wat ruimere opvatting van taal, en juist zouden willen kijken naar de overeenkomsten tussen de taal van dieren en die van mensen (en de mogelijkheden van interspecies communicatie.“

Vincent dacht onophoudelijk en onvermoeibaar mee met het koeientaalproject vanaf eind 2021. Op mijn verzoek of ik bij hem kon aankloppen voor akoestische analyse van de koeiengeluiden die ik toen al drie jaar verzamelde, schreef hij meteen enthousiast terug: “Ethologie (diergedrag en -communicatie) is een volstrekt respectabele tak van wetenschap waarin bijzonder knap onderzoek gedaan is en nog steeds wordt. Lang verhaal kort, ik ben zeer geïnteresseerd en doe met alle liefde mee.” Vanaf dat moment is zijn kennis en analyse opgenomen in al mijn internationale publicaties over koeieninteractie.

Het liefst wilde hij dat ik geluiden van de koeien zonder industrieel lawaai zou opnemen: een koe in een lab :-), een microfoon voor hun snoet, geen overheersend geluid van tractoren en melkrobots. Aan die wens van een experimentele foneticus heb ik nooit kunnen voldoen: de omgang van koeien met machines is nu eenmaal centraal onderdeel van hun interactie met elkaar en met mensen. Ook hield ik de camera nooit precies op gelijke afstand van een communicerende koe in beeld. Maar Vincent vond een manier om de omgevingsruis weg te filteren in zijn analyses.

Vincent was een zeer kritische denker die me verplichtte om mijn argumentatie en analyse van het veldwerk steeds weer opnieuw te bekijken. Het mooiste is dat hij op basis van het koeientaal-onderzoek zelf een bijdrage schreef, namelijk koeienfonetiek, een unicum in de taalkunde.

Heuven, V.J.J.P, van. 2023. Koeienfonetiek. In Kaas=NL? Melk, koe, ras, kolonie, taal, kunst, mest en meer, geredigeerd door Leonie Cornips, Geertje Mak en Marieke Hendriksen. Amsterdam: Sterck & De Vreese. Te downloaden van: https://www.researchgate.net/publication/377204957_Koeienfonetiek

En ook schreef hij mee met ons:

Cornips, Leonie, Etske Ooijevaar & Vincent van Heuven. 2022. Koeientaal. ‘Goedemorgen, mens’. Onze Taal(7): 38-39.

Dat Vincent’s akoestische analyses van belang waren, is te vooral te zien in deze twee sociolinguïstische artikelen van mijn hand (open access):

• The semiotic repertoire of the dairy cow(s). 2024. Language in Society 54 (4): 731-755. https://www.cambridge.org/core/journals/language-in-society/article/semiotic-repertoire-of-dairy-cows/4306465A4AFF74B4BFBDB4C2E63B845F
• Embodied variation in the sequential greetings of the (dairy) cow. 2025 Language and Communication 103: 34-49. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0271530925000424

Dankjewel Vincent voor al je inzichten, voor al je opbouwende kritiek, voor al je feedback, voor al je meedenken, voor je hulp aan de jonge onderzoekers, aan studenten die wilden promoveren op dit onderwerp, voor je passie voor melkkoeien en andere dieren waarin we elkaar moeiteloos vonden. Ik mis nu al je inbreng en onze gesprekken.

➤Wil je PhD worden in een onderzoek naar mens-dier, dier-dier interacties als taalkundige? Solliciteer dan op deze vacature binnen het project Koe & Taal, juli 2023: https://vacatures.knaw.nl/job/Amsterdam-PhD-student-%28Socio%29linguistics-NL-LabMeertens-Instituut-Amsterdam/950582455/

➤ Het dialect heeft ten onrechte een slechte naam. Is dat erg? Het is zelfs kapitaalvernietiging.  In Trouw, 19 februari 2022.

➤ Drie-delige podcast over de meertalige euregio Maas-Rijn. 11 januari 2022.

In de media over dierentaalonderzoek

➤ Samenwerking met tweedejaars Toegepaste Biologiestudenten, HAS, Venlo: Handvatten voor een veilige ontmoeting met taurossen.

➤ Anders dan anderen: Leonie Cornips. Humanistisch Verbond door Liddie Austin. 25 augustus 2021.

➤ Het verbale zielsleven van de koe, te beluisteren in Aartswouder weiland, Noordhollands Dagblad, 8 augustus 2021.

➤ Groetende koeien? Dat is heel goed mogelijk, zegt deze taalkundige.
Taalkundigen zijn het erover eens: alleen de mens beschikt over taal. Nee, zegt professor Leonie Cornips. Ook dieren kennen taal en grammatica. Koeien bijvoorbeeld.
Verschenen in Trouw op 13 april 2020.

➤ Leonie Cornips doet onderzoek naar koeientaal.
Uitgezonden bij Spijkers met Koppen op 18 april 2020.

➤ De taal van de koe.
Uitgezonden bij het radioprogramma Vroege vogels op 3 mei 2020.

➤ Leonie weet waar een koe over praat.
Uitgezonden bij Je dag is goed, omroep Max, op 20 mei 2020.

➤ In de wei loeit een onbekende cultuur met een eigen taal.
Verschenen in NRC Handelsblad op 13 juni 2020.

_____________________________________________________________________________

➤ Koeientaal: een blog over een boerderij in Noorwegen waar ik een bezoek bracht.

_____________________________________________________________________________